تاريخ : دوشنبه 1390/10/05 | 11:27 قبل از ظهر | نویسنده : حسین اختیاری

تاریخچه:

شنوایی شناسی معادل فارسی واژه (Audiology ) است که به معنای شناخت، بررسی و تحقیق در زمینه علم شنوایی می باشد و مسائلی از قبیل ارزیابی های کمی و کیفی شنوایی، تشخیص اختلالات شنوایی و تعادل، حفاظت و پیشگیری از اختلالات مربوط به سیستم شنوایی و همچنین انجام توانبخشی شنوایی برای افراد کم شنوا و نا شنوا را در بر دارد.

قدمت شنوایی شناسی به جنگ جهانی دوم بر می گردد. زیرا مشکلات متعدد ایجاد شده در سربازان بازگشته از جنگ و ناشنوایی های تمارضی احتیاج مبرم به شنوایی شناسی را بیشتر از همیشه مشخص می کرد. به درستی مشخص نیست که چه کسی اولین بار از عبارت شنوایی شناسی استفاده کرد اما یکی از کسانی که در طرح و ترویج این عبارت و شناساندن این رشته تخصصی نقش به سزایی داشته، Reymond Carhartبوده است. شنوایی شناسی در دهه 40 میلادی  آکادمیک گردید و با پیشرفتی که تا کنون داشته است، امکان ادامه تحصیل در آن تا درجه دکترا وجود دارد و نه تنها تا کنون از اهمیت آن کاسته نشده است بلکه به واسطه صنعتی شدن جوامع و همچنین افزایش جمعیت سالمندان - به دلیل توفیقات بشر در غلبه بر بیماری ها- جایگاه جدیدی یافته است.

این رشته تحصیلی در ایران نسبتا˝ نو پا بوده و اولین بار در سال 1355 در مقطع کارشناسی در دانشکده علوم توانبخشی، که در آن زمان به طور مستقیم زیر نظر وزارت علوم بوده، تاسیس شده است (البته قبل از آن چند دوره در مقطع کاردانی در دانشگاه شهید بشتی تدریس شده است). مقطع کارشناسی ارشد این رشته نیز در سال 1371 راه اندازی گردیده  و هر سال تعداد محدودی دانشجو در این مقطع پذیرفته می شوند.

به غیراز دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاههای علوم پزشکی تهران و شهید بهشتی نیز در رشته شنوایی شناسی دانشجو می پذیرند.


مقاطع تحصیلی:

مقاطع تحصیلی رشته شنوایی شناسی در کشور های مختلف دنیا متفاوت است. در برخی از کشورها این رشته در مقاطع کارشناسی ارشد(MSc) و دکترا (PhD یا AuD ) است و در برخی دیگر در مقطع کارشناسی نیز ارائه می شود. دوره دکترای شنوایی شناسی به دو شکلPhD و AuD است  که به لحاظ محتوا و اهداف آموزشی با هم متفاوتند.( PhDبا تاکید بر تدریس و انجام تحقیقات مستقل و AuD با تاکید بر فعالیتهای بالینی استوار است.)

در ایران دانشگاههای علوم پزشکی ایران و تهران در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مقطع کارشناسی  این رشته دانشجو می پذیرند. ضرورت و برنامه های دوره دکترای شنوایی شناسی نیز در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی  کشور به تصویب رسیده اما هنوز اجرایی نشده است.


حیطه های تخصصی:

به طور کلی شنوایی شناسی  سه شاخه عمده دارد:

·         شنوایی شناسی تشخیصی

·         شنوایی شناسی توانبخشی

·         شنوایی شناسی حفاظت و پیشگیری

شنوایی شناسی تشخیصی 

این شاخه خود به دو بخش بزرگسالان و کودکان طبقه بندی می شود و شامل ارزیابی های کمی و کیفی و تعیین محل ضایعات شنوایی وتعادل به وسیله آزمونهای رفتاری، فیزیولوژیک و الکتروفیزیولوژیک می باشد.

شنوایی شناسی توانبخشی

توانبخشی در شنوایی شناسی به دو بخش اصلی توانبخشی شنوایی و توانبخشی تعادل تقسیم می شود. توانبخشی شنوایی عمدتا˝ شامل ارزیابی، تجویز و تنظیم وسایل کمک شنوایی، ارزیابی های ویژه افراد کاندیدای کاشت حلزونی، تربیت شنوایی، آموزش مهارتهای ارتباطی و کمک به سازگاری روانی - اجتماعی افراد کم شنوا و خانواده های آنهاست. علاوه بر این اقدامات توانبخشی برای افراد مبتلا به وزوز گوش و همچنین تدابیر توانبخشی مبتلایان به اختلالات شنوایی مرکزی نیز در این شاخه قرار می گیرند.

توانبخشی تعادل برای کمک به بیمارانی است که از سرگیجه و عدم تعادل رنج می برند و شامل حرکات فیزیکی و مانور های ویژه ای است که از خاصیت تغییر پذیری سیستم اعصاب مرکزی استفاده می کنند و سبب می شوند که اعصاب مرکزی، ضایعه سیستم تعادلی را جبران کنند.

البته شایان ذکر است که اهداف، روشها و ابزارهای به کار رفته در هر یک از حیطه های توانبخشی برای کودکان، سالمندان و یا جمعیتهای خاص مثل افراد چند معولیتی  تفاوتهایی با هم دارند.

 

شنوایی شناسی حفاظت و پیشگیری

این شاخه از شنوایی شناسی بیشتر بر جلوگیری از آسیبهای شنوایی و پیشگیری از معلولیت متمرکز است. یکی از مهمترین اقدامات جهت نیل به این هدف انجام غربالگری( Screening ) شنوایی است که در سطوح مختلف اجرا می شود:

غربالگری در جمعیت کودکان در زایشگاهها، مهد کودکها و مدارس

 در مراکز صنعتی و کارخانجات

 در مراکز نظامی و انتظامی

از دیگر اقدامات در زیر مجموعه این بخش می توان به مشاوره و اجرای پروژه های اندازه گیری صدا به منظور بررسی میزان آلودگی صوتی و تعیین نقاط مجاز و غیر مجاز و همچنین اجرای برنامه های حفاظت شنوایی و ارائه راه کار هایی در جهت کنترل و کاهش صدا اشاره کرد.


 

وظایف شنوایی شناسان:

در این بخش شرح وظایف شنوایی شناسان بر مبنای مصوبات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بیان می شود:

طبق مصوبات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بر مبنای آخرین بازنگری شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی در تاریخ 25/4/84  وظایف حرفه ای کارشناسان شنوایی شناسی به قرار زیر است:

·         انجام برنامه های غربالگری شنوایی نوزادان، خرد سالان و کودکان در سنین مدرسه

·         پیشگیری از آسیب شنوایی، حفاظت شنوایی، برنامه ریزی و انجام غربالگری در جمعیت هایی نظیر مراکز کارگاهی، نظامی، اردوگاهها و ... و ارائه مشاوره شنوایی شناسی در این حیطه

·         آگاه سازی و آموزش عمومی درباره عوامل تاثیر گذار بر ایجاد اختلالات و آسیب های شنوایی و تعادل مانند: ازدواج فامیلی، انواع آلاینده ها و ...

·         انجام معاینات بالینی و آزمونهای رفتاری و فیزیولوژیک ( نظیر ایمیتانس ادیومتری و OAE ) برای بررسی عملکرد شنوایی در کودکان و بزرگسالان و تفسیر نتایج آنها و ارائه مشاوره شنوایی شناسی در این حیطه

·         ارزیابی وزوز و توانبخشی آن با استفاده از انواع روشهای غیر دارویی و غیر جراحی

·         انتخاب، تجویز، ارزیابی، فیتینگ، کمک به سازگاری و توزیع وسایل کمک شنوایی و ارتباطی فردی و گروهی به منظور تقویت صداها و پیشگیری به موقع از عوارض سوء آسیبهای شنوایی جهت کمک به برقراری ارتباط و ارائه مشاوره شنوایی شناسی در این حیطه

·         راهبری و اجرای برنامه های توانبخشی ادیولوژیک شامل گفتارخوانی، رشد مهارت های شنیداری (تربیت شنوایی) و رشد زبان و ارائه مشاوره شنوایی شناسی در این حیطه

·         انجام توانبخشی شنوایی برای افراد کاشت پروتز شده

·         ارائه مشاوره شنوایی شناسی در حیطه شنوایی شناسی آموزشی مانند: تعیین جایگاه آموزشی مبتلایان به اختلالات شنوایی

·         نظارت و پیگیری اجرای صحیح روش های برقراری ارتباط بین کم شنوایان، مربیان و غیره ( برای مثال: نحوه برقراری ارتباط با کودک دو زبانه، برقراری ارتباط  با کم شنوا در کلاس درس  عادی و ...)

·         تعیین، تجویز، کاربرد و تنظیم تجهیزات صوتی مناسب و روش های بهبود کیفیت صدا در محیط های آموزشی افراد مبتلا به اختلالات شنوایی

·         انجام پژوهش های مقدماتی در زمینه شنوایی و تعادل

·         همکاری در اجرای پژوهش های مربوط به اختلالات شنوایی وتعادل

·         اداره مراکز و دفاتر شنوایی شناسی 


زمینه های شغلی:

شنوایی شناسی مجموعه  فعالیت های متنوعی را شامل می شود. اکثرمتخصصین شنوایی شناسی در بیمارستانها، درمانگاهها و مطب های پزشکی فعالیت می کنند. اشتغال به کار شنوایی شناسان در مراکز آموزشی و مدارس ناشنوایان، مراکز مرتبط با سالمندان و همچنین مراکز معلولین رشدی نیز رو به افزایش است. در نهایت بسیاری نیز با تاسیس دفاتر خصوصی ارزیابی شنوایی به ارائه خدمات تخصصی می پردازند. این عده کسانی هستند که مشابه پزشکان و وکلا به طور مستقل فعالیت می کنند و به تدریج جایگاه خود را در تعامل با سایر حرف پزشکی و توانبخشی یافته اند.

برخی از مراکزی که شنوایی شناسان می توانند در آنها ارائه خدمات کنند عبارتند از:

1.       دفاتر خصوصی ارزیابی شنوایی

2.       مراکز بهداشتی، درمانی و بیمارستانی

3.       مراکز توانبخشی

4.       مراکز کودکان استثنایی و مدارس ناشنوایان

5.       نیروهای نظامی و انتظلامی و مراکز سرباز گیری

6.       کارخانجات و مراکز صنعتی

7.       مراکز ارائه خدمات به جانبازان و. . .


style=/spanspan lang=